آشنایی کامل با ساز ویولن؛ تاریخچه + انواع ویولن
ساز ویولن یکی از شناختهشدهترین و تاثیرگذارترین سازهای موسیقی جهان است. صدای ویولن برای خیلی از افراد یادآور احساس، ظرافت و عمق موسیقی است. این ساز در سبکهای مختلفی مثل موسیقی کلاسیک، محلی، فیلم، جَز و حتی پاپ حضور دارد. ساز ویولن نهتنها یک ابزار موسیقی، بلکه وسیلهای برای بیان احساسات درونی نوازنده است. اگر قصد یادگیری ویولن را دارید، ابتدا باید به خوبی با آن آشنا شوید، از این منظور در این مقاله از گیتار بر هر آنچه که درباره این ساز نیاز دارید را بررسی می کنیم.
تاریخچه ساز ویولن
ساز ویولن در اوایل قرن شانزدهم میلادی در ایتالیا شکل گرفت. سازندگان ایتالیایی نقش مهمی در تکامل این ساز داشتند. نامهایی مثل آندره آماتی، آنتونیو استرادیواری و جوزپه گوارنری هنوز هم در دنیای موسیقی جایگاه ویژهای دارند. ویولنهای ساختهشده توسط این افراد به دلیل کیفیت صدا، طراحی دقیق و ارزش تاریخی بسیار مشهور هستند. در ابتدا ساز ویولن بیشتر در موسیقی درباری استفاده میشد. بهمرور زمان این ساز وارد موسیقی مردمی و ارکسترها شد. امروز ساز ویولن یکی از ارکان اصلی ارکستر سمفونیک به شمار میرود.
اجزای ساز ویولن
ساز ویولن از بخشهای مختلفی تشکیل شده است که هرکدام نقش مشخصی در تولید صدا دارند.
* بدنه ویولن: بدنه اصلیترین بخش ساز ویولن است. این قسمت ارتعاش صدا را تقویت میکند. شکل خمیده بدنه به کیفیت و حجم صدا کمک میکند.
* صفحه رویی: صفحه رویی معمولاً از چوب صنوبر ساخته میشود. این بخش بیشترین نقش را در انتقال ارتعاش سیمها دارد و روی شفافیت صدا اثر مستقیم میگذارد.
* صفحه پشتی: صفحه پشتی اغلب از چوب افرا ساخته میشود. این قسمت باعث عمق و گرمی صدا میشود و تعادل صوتی را حفظ میکند.
* کلافها: کلافها دور تا دور بدنه قرار دارند. این بخش صفحه رویی و پشتی را به هم وصل میکند و استحکام ساز را افزایش میدهد.
* دسته ویولن: دسته محلی برای قرار گرفتن دست چپ نوازنده است. کنترل نتها و تغییر ارتفاع صدا روی این بخش انجام میشود.
* گریف: گریف روی دسته قرار دارد. نوازنده با فشار انگشت روی سیمها و گریف، نتهای مختلف را اجرا میکند.
* خرک: خرک قطعهای کوچک اما بسیار مهم است. این بخش لرزش سیمها را به بدنه منتقل میکند و روی حجم صدا اثر زیادی دارد.
* سیمها: ساز ویولن چهار سیم دارد. هر سیم یک محدوده صوتی مشخص تولید میکند و نقش اصلی در اجرای ملودی دارد.
* گوشیها: گوشیها برای کوک کردن سیمها استفاده میشوند. با چرخاندن گوشیها، کشش سیم تغییر میکند.
* سیمگیر: سیمگیر در انتهای بدنه قرار دارد. این بخش سیمها را نگه میدارد و به ثبات کوک کمک میکند.
* چانهگیر: چانهگیر زیر ساز نصب میشود. این قطعه باعث راحتی نوازنده هنگام نواختن میشود.
* آرشه: آرشه برای تولید صدا استفاده میشود. حرکت آرشه روی سیمها باعث ایجاد ارتعاش و تولید صوت میشود.
نحوه تولید صدا در ویولن
در ساز ویولن صدا با لرزش سیم ایجاد میشود. آرشه با اصطکاک روی سیم حرکت میکند. این لرزش از طریق خرک به صفحه ویولن منتقل میشود. بدنه ویولن این ارتعاش را تقویت میکند و به شکل صدا به گوش میرساند. کنترل شدت فشار آرشه، سرعت حرکت و محل تماس با سیم، تأثیر مستقیمی روی رنگ و حجم صدا دارد. به همین دلیل نوازندگی ویولن نیاز به تمرین دقیق و هماهنگی دستها دارد.
انواع ویولن
ساز ویولن در اندازههای مختلفی ساخته میشود. این موضوع برای هنرجویان اهمیت زیادی دارد. انواع ویولن از لحاظ مختلف به صورت زیر خواهد بود:
انواع ویولن از نظر اندازه (سایز)
* ویولن ۴/۴ (سایز کامل): این ویولن برای نوجوانان بزرگتر و بزرگسالان مناسب است. اندازه استاندارد دارد و بیشترین تنوع مدل در این سایز دیده میشود. بیشتر نوازندگان حرفهای از ویولن ۴/۴ استفاده میکنند.
* ویولن ۳/۴: این مدل کمی کوچکتر از سایز کامل است. برای نوجوانانی که دست کوچکتری دارند انتخاب خوبی است. کنترل ساز در این سایز راحتتر احساس میشود.
* ویولن ۱/۲: ویولن ۱/۲ بیشتر برای کودکان حدود ۸ تا ۱۰ سال استفاده میشود. وزن کمتر دارد و فشار کمتری به دست وارد میکند.
* ویولن ۱/۴ و کوچکتر: این سایز برای کودکان کمسن مناسب است. یادگیری اولیه با این اندازه سادهتر پیش میرود و باعث خستگی دست نمیشود.
انواع ویولن از نظر سطح نوازندگی
* ویولن آموزشی: این نوع ویولن برای شروع طراحی شده است. قیمت مناسبتری دارد و برای تمرینهای اولیه کاملاً جواب میدهد. صدای آن ساده است و انتظار ظرافت حرفهای از آن وجود ندارد.
* ویولن نیمهحرفهای: این ویولن کیفیت صدای بالاتری دارد. چوب بهتر و ساخت دقیقتری دارد. برای هنرجویی که چند سال تمرین کرده انتخاب منطقی است.
* ویولن حرفهای: ویولن حرفهای صدایی عمیق، شفاف و دقیق دارد. این ساز برای اجرا و ضبط استفاده میشود. قیمت آن بالاتر است و نیاز به نگهداری دقیق دارد.
انواع ویولن از نظر ساخت
* ویولن دستساز: این ویولن توسط سازنده ساخته میشود. هر ساز شخصیت صوتی خاص خود را دارد. ارزش هنری و صوتی آن بالاست و بیشتر نوازندگان جدی سراغ این نوع میروند.
* ویولن کارخانهای: این مدل بهصورت صنعتی تولید میشود. کیفیت یکنواخت دارد و برای آموزش بسیار رایج است. قیمت آن کنترلشدهتر است.
انواع ویولن از نظر سبک موسیقی
* ویولن کلاسیک: این نوع ویولن برای موسیقی کلاسیک طراحی شده است. صدای متعادل و شفاف دارد. در ارکستر سمفونیک استفاده میشود.
* ویولن ایرانی: در موسیقی ایرانی، ویولن با کوک و شیوه اجرا متفاوت نواخته میشود. این ساز جایگزین کمانچه در برخی سبکها شده است. حالت آوازگونه در آن پررنگتر است.
* ویولن الکتریک: این ویولن بدنه توخالی ندارد یا بسیار کمحجم است. صدا بهصورت الکتریکی تقویت میشود. در موسیقی پاپ و تلفیقی کاربرد دارد.
جایگاه ساز ویولن در سبکهای موسیقی
ساز ویولن در موسیقی کلاسیک نقش محوری دارد. بسیاری از مشهورترین آثار موسیقی جهان برای ویولن نوشته شدهاند. کنسرتوهای ویولن از محبوبترین قطعات کلاسیک هستند.
در موسیقی محلی ایران، ویولن جایگزین کمانچه در برخی اجراها شده است. نوازندگان ایرانی با تغییر کوک و شیوه اجرا، رنگ صوتی خاصی ایجاد کردهاند.
در موسیقی فیلم، ساز ویولن نقش احساسی بسیار پررنگی دارد. بسیاری از ملودیهای ماندگار سینما با ویولن اجرا شدهاند. در سبک پاپ و جَز نیز ویولن حضوری خلاقانه دارد.
یادگیری ساز ویولن
یادگیری ساز ویولن نیاز به صبر و تمرین دارد. در ابتدای مسیر، تولید صدای تمیز کمی چالشبرانگیز است. جایگیری صحیح دست، کنترل آرشه و تشخیص دقیق صدا اهمیت زیادی دارد. تمرین منظم پیشرفت را سریعتر میکند. آموزش زیر نظر مدرس، مسیر یادگیری را هموارتر میسازد. هنرجو با گذشت زمان کنترل بهتری روی صدا و احساس پیدا میکند.
