انواع سازهای ایرانی با عکس؛ موسیقی اصیل ایران!
اگر علاقه دارید موسیقی ایرانی را بهتر بفهمید، شناخت انواع سازهای ایرانی بهترین نقطه شروع است. هر ساز در بین انواع سازهای موسیقی شخصیت خودش را دارد؛ بعضیها نرم و احساسیاند، بعضیها پرقدرت و بعضیها روحیهای داستانگو دارند. در ادامه این مقاله از گیتار بر، انواع سازهای ایرانی را بررسی میکنیم. اگر دنبال آموزش سازهای ایرانی هستید یا به این موضوع علاقه دارید در ادامه همراه ما باشید.
در این مطلب، انواع سازهای ایرانی را در چند دسته اصلی بررسی میکنم:
* سازهای زهی
* سازهای زهی-مضرابی
* سازهای بادی
* سازهای کوبهای
* سازهای آرشهای
و هر ساز را جداگانه، دقیق و قابل فهم توضیح میدهم.
۱. سازهای زهی در موسیقی ایرانی
در بخش اول از انواع سازهای ایرانی سراغ سازهایی میروم که با ارتعاش سیم صدا تولید میکنند. این سازها معمولاً حس آرام، دقیق و عمیق به موسیقی میدهند.
** سنتور **
سنتور یکی از خوشصداترین سازهای ایرانی است. جعبهای چوبی با تعداد زیادی سیم که با دو مضراب کوچک نواخته میشود. چیزی که سنتور را خاص میکند تنوع صدا و شفافیت ملودیهاست. نوازنده روی همین جعبه ساده، جملههایی خلق میکند که هم انرژی دارند و هم آرامش. صدای سنتور برای موسیقی تکنیکال و قطعات احساسی هر دو کاربرد دارد.
اگر کسی بخواهد وارد دنیای موسیقی ایرانی شود، سنتور یک انتخاب فوقالعاده است چون گوش تو را برای فواصل ایرانی تربیت میکند.
** تار **
تار یک ساز کاملاً هویتی در میان انواع سازهای ایرانی است. کاسه گلابی شکل، شش سیم و صدایی که هم پرقدرت است و هم لطیف. تار برای اجراهای تکنیکی، بداههنوازی و موسیقی جدی ایرانی کاربرد زیادی دارد. صدای تار جلوهای شفاف و عمیق دارد که هر جا شنیده شود، فوراً حالوهوای ایرانی ایجاد میکند.
** سهتار **
سهتار نسبت به تار ظریفتر و آرامتر است. چهار سیم دارد (با وجود نام سهتار) و با ناخن نواخته میشود. سهتار در بین انواع سازهای ایرانی یکی از سازهایی است که به لحظه درونی انسان نزدیک است. صدای سهتار کمجان نیست؛ فقط صمیمی است. دقیق و آوایی آرام دارد، مناسب برای کسانی که دنبال تنهایی، مراقبه یا موسیقی عرفانی هستند.
۲. سازهای زهی–مضرابی
** عود (بربط) **
عود یکی از قدیمیترین سازهای دنیا است و در ایران نیز جایگاه ویژه دارد. کاسه بزرگ، دسته کوتاه و تعداد زیادی سیم دارد. نوازنده عود امکان اجرای جملههای پرقدرت، سریع و عمیق دارد. رنگ صدای عود گرم، پرحجم و جدی است. بسیاری از قطعات کلاسیک ایرانی و حتی عربی یا ترکی با این ساز ساخته شدهاند. در میان انواع سازهای ایرانی اگر دنبال یک ساز با هویت اصیل و صدای موقر هستید، عود انتخاب خوبی است.
۳. سازهای بادی ایرانی
در این بخش از انواع سازهای ایرانی سراغ سازهایی میروم که با دمیدن هوا صدا تولید میکنند. این سازها حس آزاد، طبیعی و گاهی حماسی ایجاد میکنند.
** نی **
نی یکی از شناختهشدهترین سازهای بادی ایرانی است. صدای نی حالوهوای صافی از دل طبیعت دارد. نوازنده نی با تغییر شدت دمیدن، اصواتی ایجاد میکند که گاهی نجواست و گاهی فریاد. صدای نی برای اجراهای عرفانی، موسیقی سنتی و بداههنوازی یک انتخاب کامل است. اگر کسی دنبال ساز ساده از نظر ظاهر اما عمیق از نظر روح باشد، نی دقیقاً همان ساز است.
** سرنا **
سرنا صدایی بلند و شاد دارد. بیشتر برای مراسم محلی، جشنها یا آیینهای سنتی استفاده میشود. اگر بخواهم ساده بگویم: سرنا، ساز هیجان است. ساز انرژی و شادی. در میان انواع سازهای ایرانی کمتر سازی مثل سرنا اینقدر فضای محیط را تغییر میدهد.
۴. سازهای کوبهای ایرانی
در بخش بعدی از انواع سازهای ایرانی سراغ سازهایی میروم که با ضربه دست یا وسیله نواخته میشوند.
** تنبک **
تنبک اصلیترین ساز کوبهای موسیقی ایرانی است. بدنهای یکتکه با پوست در قسمت بالا. نوازنده تنبک فقط ضرب نمیزند؛ جملهسازی میکند. تنبک قابلیت اجرای تکنیکهای فراوان دارد مثل ریز، تک، تم، بشکنه، پرش انگشت و… صدای تنبک پایهریتم موسیقی ایرانی را شکل میدهد و برای همراهی تار، کمانچه، سنتور و دیگر سازها عالی است.
** دهل **
دهل بیشتر در موسیقی نواحی استفاده میشود. دو طرفش پوست کشیده شده و با چوب نواخته میشود. دهل برای فضاهای باز و مراسم محلی کاربرد دارد. صدایی رسا و پرحجم دارد و معمولاً همراه با سرنا اجرا میشود.
** دایره **
دایره حلقهای چوبی با پوست نازک روی آن است. صدایش لطیف، گرم و مناسب برای همراهی آواز است. دایره در برخی مناطق ایران فرمهای متفاوتی دارد و نقش آن در ایجاد ریتمهای شاد بسیار مهم است.
۵. سازهای آرشهای ایرانی
در ادامه بررسی انواع سازهای ایرانی به سازهایی میرسم که با آرشه نواخته میشوند.
** کمانچه **
کمانچه یکی از شاخصترین سازهای ایرانی است. چهار سیم دارد و روی پایهای کوچک میچرخد. صدای کمانچه توانایی بیان احساسات شدید را دارد؛ از ناله آرام تا اوجگیری قدرتمند. این ساز برای تکنیکهای ظریف و جملههای حماسی هر دو مناسب است و امضای موسیقی آذری و ایرانی محسوب میشود.
** قیچک **
قیچک در موسیقی مناطق جنوبی و جنوب شرقی ایران کاربرد دارد. صدای آن کمی تیزتر و متفاوتتر از کمانچه است. قیچک روح موسیقی محلی را دارد و هر جا شنیده شود، حس طبیعت و فرهنگ بومی را زنده میکند.
سخن آخر
وقتی درباره انواع سازهای ایرانی صحبت میکنم، درواقع از دنیایی حرف میزنم که هر ساز در آن یک داستان مستقل دارد. از لطافت سهتار تا شکوه عود، از رازآلود بودن نی تا هیجان سرنا، از ریتمهای دقیق تنبک تا فریادهای دهل.
اگر قصد داری یادگیری یک ساز را شروع کنی:
- اگر دنبال احساس و آرامش هستی → سهتار یا نی
- اگر دنبال تکنیک و قدرت هستی → تار یا عود
- اگر ریتم دوست داری → تنبک
- اگر صدای احساسی آرشهای میخواهی → کمانچه
شناخت انواع سازهای ایرانی کمک میکند بهتر گوش بدهی، بهتر انتخاب کنی و موسیقی را عمیقتر حس کنی. اگر خواستی میتوانم برایت یک راهنمای انتخاب ساز بر اساس روحیهات هم بنویسم.
